ویسکوزیته چیست؟ راهنمای تنظیم غلظت در کرم، شامپو و صابون

ویسکوزیته همان «درجه مقاومت یک مایع در برابر جریان» است؛ یعنی این‌که مایع چقدر راحت یا سخت حرکت می‌کند. وقتی آب و عسل را هم‌زمان از دو ظرف می‌ریزید، آب سریع و روان حرکت می‌کند اما عسل آهسته و کش‌دار پایین می‌آید؛ این یعنی عسل ویسکوزیته بسیار بالاتری نسبت به آب دارد. در فرمولاسیون لوازم آرایشی و شوینده‌ها، همین ویژگی ظاهراً ساده است که تعیین می‌کند شامپو چقدر راحت از بطری بیرون بیاید، کرم چطور روی پوست پخش شود و صابون مایع موقع استفاده، «حس غلظت مناسب» به مصرف‌کننده بدهد.

اگر ویسکوزیته محصول شما خیلی پایین باشد، شامپو و صابون مایع بیش از حد رقیق و آبکی به نظر می‌رسند، کف زود از دست می‌رود و هنگام پرکن، محصول از نازل پاشش می‌کند و کنترل حجم را سخت می‌کند. از طرف دیگر، اگر بیش از حد غلیظ شوند، پمپ‌نشدن از ظرف، حبس حباب، ته‌نشینی ذرات و حتی جدا شدن فازها را در طول انبارداری تجربه می‌کنید. به همین دلیل، فرمولاتورها همیشه درگیر سؤال‌هایی مثل «چطور غلظت شامپو را تنظیم کنم؟»، «چرا بعد از افزودن عطر، صابون مایع رقیق شد؟» و «چطور بدون به‌هم‌ریختن پایداری، ویسکوزیته را بالا ببرم؟» هستند؛ این مقاله دقیقاً برای پاسخ عملی به همین دغدغه‌ها و آموزش تنظیم علمی ویسکوزیته در شامپو و صابون مایع نوشته شده است.

ویسکوزیته چیست و چه تفاوتی با غلظت دارد؟

تعریف ساده ویسکوزیته با مثال‌های روزمره

اگر بخواهیم «ویسکوزیته» را خیلی ساده بگوییم، ویسکوزیته یعنی مقاومت یک مایع در برابر جاری شدن؛ هرچه این مقاومت بیشتر باشد، مایع «غلیظ‌تر و کندتر» حرکت می‌کند. وقتی آب، روغن و عسل را کنار هم می‌ریزید، آب خیلی سریع و روان حرکت می‌کند، روغن کندتر جاری می‌شود و عسل با سرعت کم و کش‌دار پایین می‌آید؛ در واقع آب ویسکوزیته کم، روغن ویسکوزیته متوسط و عسل ویسکوزیته بالایی دارد. در دنیای لوازم آرایشی هم همین رفتار را می‌بینیم؛ سرم‌های سبک مثل آب روی پوست پخش می‌شوند، لوسیون‌ها کمی غلیظ‌ترند و کرم‌های سنگین مثل عسل آرایشی روی پوست می‌نشینند و دیرتر حرکت می‌کنند.

برای یک فرمولاتور، درک ویسکوزیته فقط یک مفهوم تئوریک نیست؛ بلکه ابزاری است برای کنترل حس نهایی محصول، از روان‌بودن ژل شستشو گرفته تا قوام کرم شب و میزان جاری‌شدن شامپو هنگام استفاده. وقتی بتوانید رفتار مایع را در برابر جریان تصور کنید، تصمیم‌گیری درباره این‌که فرمول نهایی شما باید «چقدر» شل یا سفت باشد، بسیار ساده‌تر می‌شود و راحت‌تر می‌توانید فرمول را به سمت تجربه مصرف‌کننده هدف‌تان تنظیم کنید.

تفاوت ویسکوزیته، غلظت و قوام در محصولات آرایشی

در زبان روزمره، «غلیظ بودن» را معمولاً با «ویسکوزیته بالا» یکی می‌دانیم، اما از نظر علمی این دو دقیقاً یک مفهوم نیستند. غلظت به مقدار ماده حل‌شده (مثل سورفکتانت، پلیمر، نمک یا روغن) در یک حلال اشاره دارد، در حالی که ویسکوزیته به مقاومت کل فرمول در برابر جریان بستگی دارد؛ یعنی ممکن است دو محلول با غلظت یکسان، ویسکوزیته‌های متفاوتی داشته باشند، مخصوصاً وقتی نوع ماده حل‌شده متفاوت یا فرمول غیرنیوتونی باشد.

«قوام» (Consistency) اصطلاحی حسی و کاربردی‌تر است که مصرف‌کننده آن را به صورت «ژلی، کرمی، روغنی، روان یا سفت» تجربه می‌کند و نتیجه ترکیب ویسکوزیته، ساختار رئولوژیک و طراحی حسی محصول است. در فرمولاسیون آرایشی، شما غلظت مواد را تغییر می‌دهید تا به ویسکوزیته هدف برسید و در نهایت، قوام و بافتی را به دست آورید که با نوع محصول (مثلاً شامپو، کرم، سرم، فوم شستشو) و انتظارات بازار هدف هماهنگ باشد. همین تفکیک بین ویسکوزیته، غلظت و قوام است که به شما کمک می‌کند تصمیم‌های هوشمندانه‌تری برای تنظیم غلظت شامپو و صابون مایع بگیرید، بدون این‌که فقط به «اضافه‌کردن تصادفی غلظت‌دهنده» متکی باشید.

واحد اندازه‌گیری ویسکوزیته (cP، Pa.s) به زبان ساده

ویسکوزیته به صورت علمی با واحد پاسکال-ثانیه $(Pa\cdot s)$ در سیستم SI و با «پویز» و «سانتی‌پویز» $(cP)$ در سیستم قدیمی‌تر CGS اندازه‌گیری می‌شود. در صنعت آرایشی و شوینده، واحد متداول سانتی‌پویز است؛ به‌طور تقریبی، ویسکوزیته آب در دمای اتاق حدود ۱ cP است، و بین این دو واحد رابطه ساده‌ای وجود دارد: هر ۱۰۰۰ cP تقریباً معادل ۱ Pa.s است.

وقتی در برگه مشخصات یک کرم یا شامپو عددی مثل ۱۵۰۰–۳۰۰۰ cP را می‌بینید، در واقع دارید محدوده مقاومت محصول در برابر جریان را مشاهده می‌کنید که معمولاً با ویسکومتر بروکفیلد و در سرعت و دمای مشخص اندازه‌گیری شده است. برای فرمولاتور، این اعداد به‌مرور تبدیل به «زبان مشترک» می‌شود؛ همان‌طور که با دیدن یک درصد چربی یا میزان اکتیو شستشو، می‌توانید کیفیت و حس محصول را تصور کنید، با دیدن عدد ویسکوزیته هم می‌توانید حدس بزنید با چه نوع قوامی (ژل، لوسیون، کرم یا مایع رقیق) روبه‌رو هستید.

چرا ویسکوزیته در کرم، لوسیون و شامپو این‌قدر مهم است؟

تأثیر ویسکوزیته بر ظاهر و بافت کرم و لوسیون

ویسکوزیته مستقیماً با «بافت» و ظاهر کرم و لوسیون در ذهن مصرف‌کننده گره خورده است؛ هرچه محصول غلیظ‌تر باشد، چرب‌تر، پوشاننده‌تر و «مغذی‌تر» ادراک می‌شود و هرچه ویسکوزیته پایین‌تر باشد، حس سبک‌تر، سیال‌تر و زودجذب‌تری ایجاد می‌کند. کرم‌های با ویسکوزیته بالا معمولاً ظاهری متراکم، کدر و کرمی دارند و هنگام استفاده حس سنگین‌تر و محافظتی‌تری روی پوست ایجاد می‌کنند، در حالی که لوسیون‌ها و ژل‌های با ویسکوزیته پایین‌تر، شفاف‌تر یا شیریِ رقیق‌تر به نظر می‌رسند و حس سبکی و خنکی بیشتری القا می‌کنند. این تفاوت بافتی همان چیزی است که تعیین می‌کند یک محصول از نظر کاربر «ژلی، سبک روزانه» یا «کرم غلیظ شب» درک شود و روی تصمیم خرید و تکرار خرید اثر جدی می‌گذارد.

نقش ویسکوزیته در حس مصرف‌کننده و راحتی استفاده

ویسکوزیته مناسب باعث می‌شود محصول دقیقاً آن‌طور که کاربر انتظار دارد از بسته‌بندی خارج شود، روی پوست یا مو پخش شود و زیر دست حرکت کند. شامپویی که خیلی رقیق است سریع از دست می‌ریزد، کنترل مقدار مصرف را سخت می‌کند و این حس را ایجاد می‌کند که «آبکی و بی‌کیفیت» است؛ در مقابل، شامپوی بیش از حد غلیظ به‌سختی از بطری خارج می‌شود، روی مو خوب پخش نمی‌شود و شستشو را زمان‌بر می‌کند. در کرم و لوسیون نیز ویسکوزیته تعیین می‌کند که محصول تا چه حد راحت روی پوست سر می‌خورد، چقدر ماساژ نیاز دارد و آیا پس از جذب، فیلم دلپذیری برجا می‌گذارد یا حس چسبندگی و سنگینی ایجاد می‌کند. به همین دلیل، تنظیم هوشمند ویسکوزیته، یکی از مهم‌ترین ابزارها برای طراحی تجربه کاربری حرفه‌ای در محصولات آرایشی و بهداشتی است.

ویسکوزیته و کارایی محصول (پوشش‌دهی، کف‌کنندگی، ماندگاری روی پوست/مو)

ویسکوزیته فقط روی حس و ظاهر اثر نمی‌گذارد، بلکه بر عملکرد واقعی محصول هم تأثیر دارد؛ از میزان پوشش‌دهی گرفته تا کف‌کنندگی و ماندگاری روی پوست و مو. ویسکوزیته مناسب در شامپو کمک می‌کند محصول روی مو پخش یکنواخت‌تری داشته باشد، کف زمان کافی روی سطح بماند و مواد فعال، فرصت تماس مؤثرتری با پوست سر و ساقه مو پیدا کنند، در حالی که شامپوی خیلی رقیق، سریع از روی مو شسته می‌شود و فرصت کافی برای عملکرد به خود نمی‌گیرد. در کرم‌ها و لوسیون‌ها نیز ویسکوزیته بالاتر می‌تواند پوشش بهتر، احساس محافظتی‌تر و ماندگاری طولانی‌تر روی پوست ایجاد کند، در حالی که فرمول‌های خیلی سیال ممکن است حس «آبکی و کم‌اثر» داشته باشند و به‌سرعت از روی سطح ناپدید شوند. بنابراین، انتخاب ویسکوزیته هدف باید بر اساس نوع محصول (پاک‌کننده، مرطوب‌کننده، درمانی) و سطح پوشش و ماندگاری مورد انتظار انجام شود، نه صرفاً بر اساس سلیقه ظاهری.

نقش ویسکوزیته در پایداری فرمولاسیون (جلوگیری از جدا شدن فازها، ته‌نشینی)

ویسکوزیته مناسب یکی از ستون‌های اصلی پایداری فیزیکی فرمول است و می‌تواند از جدا شدن فازها، ته‌نشینی ذرات و تخریب ظاهر محصول در طول نگه‌داری جلوگیری کند. در امولسیون‌های کرم و لوسیون، افزایش کنترل‌شده ویسکوزیته فاز پیوسته (معمولاً فاز آبی) حرکت قطرات روغن را محدود می‌کند و ریسک کرمینگ، فلوکولاسیون، کوالسانس و در نهایت جدایش فاز را کاهش می‌دهد. در شامپو و ژل‌های شستشو، ویسکوزیته کافی کمک می‌کند ذرات معلق، میکروکپسول‌ها، دانه‌های اسکراب یا رنگدانه‌ها در سراسر محصول به طور یکنواخت معلق بمانند و در کف ظرف ته‌نشین نشوند. نتیجه مستقیم این کنترل، افزایش طول عمر ظاهری، حفظ یکنواختی دوز مواد فعال در هر بار مصرف و کاهش ریسک مرجوعی و نارضایتی مصرف‌کننده است؛ بنابراین «تأثیر ویسکوزیته بر پایداری» فقط بحث آزمایشگاهی نیست، بلکه یک موضوع مهم اقتصادی و برندسازی هم محسوب می‌شود.

چه عواملی ویسکوزیته محصولات آرایشی و شوینده را تغییر می‌دهد؟

ترکیب شیمیایی و نوع سورفکتانت‌ها (آن‌یونی، آمفوتریک، نانیونیک)

اسکلت اصلی ویسکوزیته در بسیاری از شامپوها و شوینده‌های مایع را نوع و درصد سورفکتانت‌ها می‌سازد؛ سورفکتانت‌های آنیونی مثل SLES معمولاً کف و پاک‌کنندگی بالا دارند و در حضور کوسورفکتانت‌ها می‌توانند شبکه‌های میسلی غلیظ و ویسکوز ایجاد کنند. سورفکتانت‌های آمفوتریک مثل کوکامیدوپروپیل بتائین علاوه بر کاهش تحریک‌پذیری، با آن‌یونی‌ها هم‌افزایی داشته و ویسکوزیته را بالا می‌برند، در حالی که نانیونیک‌ها اغلب ملایم‌ترند و بیشتر نقش امولسیفایر و کمک‌غلظت‌دهنده را بازی می‌کنند. نسبت بین این سه گروه، نوع زنجیره چربی و شرایط pH تعیین می‌کند فرمول نهایی، ژلی و غلیظ باشد یا رقیق و روان.

نقش چربی‌ها و روغن‌ها در افزایش ویسکوزیته کرم و لوسیون

در امولسیون‌های کرم و لوسیون، فاز روغنی و نوع روغن‌ها تأثیر مهمی بر ویسکوزیته و قوام دارند؛ روغن‌های با زنجیره بلند، باترها و استرهای با نقطه ذوب بالاتر معمولاً با ایجاد ساختار متراکم‌تر، به افزایش ویسکوزیته کمک می‌کنند. هرچه درصد فاز روغنی بالاتر باشد و در کنار آن، امولسیفایر و غلظت‌دهنده مناسب انتخاب شود، شبکه داخلی امولسیون قوی‌تر شده و محصول نهایی غلیظ‌تر و کرمی‌تر به نظر می‌رسد. در مقابل، استفاده از روغن‌های بسیار سبک و سیال یا کاهش بیش‌ازحد فاز روغنی می‌تواند کرم را به سمت بافت لوسیونی و حتی شبه‌سرم با ویسکوزیته پایین‌تر ببرد.

تأثیر دما بر ویسکوزیته در هنگام تولید و نگه‌داری

دما یکی از ساده‌ترین اما حیاتی‌ترین عوامل مؤثر بر ویسکوزیته است؛ تقریباً در همه فرمول‌ها با افزایش دما، ویسکوزیته کاهش می‌یابد و با کاهش دما، ویسکوزیته بالا می‌رود. در حین تولید، گرم‌کردن مخلوط باعث روان‌تر شدن فازها و سهولت هم‌زدن و پمپاژ می‌شود، اما برای ارزیابی واقعی ویسکوزیته باید محصول بعد از رسیدن به دمای اتاق و طی زمان استراحت سنجیده شود، چون هنگام سردشدن بافت نهایی سفت‌تر و غلیظ‌تر می‌شود. در نگه‌داری نیز قرار گرفتن محصول در دماهای بسیار بالا یا پایین می‌تواند به‌طور موقت یا دائم ویسکوزیته را تغییر دهد و حتی روی پایداری امولسیون و ژل اثر بگذارد.

اثر الکترولیت‌ها و نمک‌ها بر ویسکوزیته شامپو و صابون مایع

افزودن نمک (مثل سدیم کلرید یا دی‌سدیم سولفات) به فرمول شامپو، یکی از رایج‌ترین روش‌های تنظیم ویسکوزیته است، اما رفتار آن غیرخطی و وابسته به «منحنی نمک» است. معمولاً با افزایش تدریجی نمک، ویسکوزیته ابتدا بالا می‌رود و به یک نقطه حداکثر می‌رسد، سپس با افزودن نمک بیشتر، ساختار میسلی فرومی‌ریزد و ویسکوزیته کاهش پیدا می‌کند، حتی ممکن است از حالت اولیه بدون نمک هم رقیق‌تر شود. به همین دلیل، در تنظیم غلظت شامپو و صابون مایع، تعیین بازه بهینه نمک برای هر فرمول خاص ضروری است و افزودن «چشمی» نمک بدون تست تدریجی می‌تواند فرمول را از نقطه اوج منحنی عبور داده و محصول را خراب کند.

pH و ویسکوزیته: چه زمانی تغییر pH غلظت را به‌هم می‌زند؟

pH می‌تواند از چند مسیر روی ویسکوزیته اثر بگذارد؛ هم بر روی بار الکتریکی سورفکتانت‌های آمفوتریک و نانیونیک، و هم روی یونیزاسیون پلیمرها و غلظت‌دهنده‌های پلیمری. در شامپوهای حاوی سورفکتانت آمفوتریک، تغییر pH می‌تواند حالت باردار مولکول را عوض کند و در نتیجه، نحوه تجمع میسل‌ها و شبکه رئولوژیک را تغییر دهد؛ این یعنی کوچک‌کردن یا بزرگ‌کردن پنجره pH می‌تواند ناگهان شامپو را شل یا سفت کند. در کرم‌ها و ژل‌های حاوی پلیمرهایی مثل کربومر، اگر pH از محدوده بهینه خنثی‌سازی خارج شود، زنجیره‌های پلیمری جمع شده یا بیش از حد باز می‌شوند و ویسکوزیته افت یا ناپایداری پیدا می‌کند، بنابراین هر اصلاح pH باید همراه با کنترل دوباره ویسکوزیته انجام شود.

بهترین مواد تنظیم‌کننده ویسکوزیته در کرم، ژل و شوینده‌ها

صمغ‌های طبیعی و مصنوعی (زانتان گام، گوار گام، HPMC، کربومر)

زانتان گام، گوار گام و HPMC از غلظت‌دهنده‌های پلیمری رایج هستند که با جذب آب و تشکیل شبکه سه‌بعدی، ویسکوزیته را در کرم‌ها، لوسیون‌ها و ژل‌ها افزایش می‌دهند و هم‌زمان به پایداری امولسیون و سوسپانسیون کمک می‌کنند. این صمغ‌ها امکان ایجاد بافت ژلی، جلوگیری از ته‌نشینی ذرات (مثل اسکراب، پیگمنت، فیلر) و کنترل جریان‌پذیری محصول را با درصدهای نسبتاً کم فراهم می‌کنند و می‌توانند به‌تنهایی یا در کنار کربومر برای رسیدن به بافت کرمی و حسی دلخواه استفاده شوند.

کربومر و نقش آن در ایجاد ژل شفاف و غلیظ

کربومر یک پلیمر سنتتیک بر پایه اسید اکریلیک است که پس از خنثی‌سازی، در آب متورم شده و ژل‌های شفاف با ویسکوزیته بالا و بافت بسیار صاف ایجاد می‌کند، به همین دلیل در ژل‌های صورت، ژل شستشو و بسیاری از کرم‌ها و سرم‌ها استفاده می‌شود. مزیت اصلی کربومر، توانایی ایجاد ویسکوزیته بالا حتی در درصدهای کم و حس لمسی نرم و غیرچسبنده است، اما در بازه pH محدود کار می‌کند و نسبت به الکترولیت‌ها و نمک‌ها حساس است، بنابراین تنظیم دقیق pH و فاز آبی برای حفظ ویسکوزیته ضروری است.

بتائین و کوکامیدوپروپیل بتائین در تنظیم ویسکوزیته شامپو و شامپو بدن

کوکامیدوپروپیل بتائین یک سورفکتانت آمفوتریک چندکاره است که علاوه بر نقش کمک‌سورفکتانت و بهبود کف، به عنوان سازنده ویسکوزیته در شامپو و شوینده‌های بدن عمل می‌کند. حضور آن در کنار سورفکتانت‌های آن‌یونی (مثل SLES و SLS) باعث تشکیل ساختارهای میسلی متراکم‌تر، افزایش غلظت، بهبود بافت و کاهش تحریک‌پذیری فرمول می‌شود و می‌توان با تنظیم درصد CAPB و نمک، به ویسکوزیته هدف برای شامپو و شامپو بدن رسید.

اروزیل (سیلیکا فوم) در بهبود ویسکوزیته کرم‌ها و ژل‌ها

اروزیل (سیلیکا فوم) به دلیل سطح ویژه بسیار بالا و ساختار سه‌بعدی، می‌تواند در فازهای روغنی و سیستم‌های حاوی سیلیکون یا برخی ژل‌ها، شبکه فیزیکی ایجاد کرده و ویسکوزیته و قوام را افزایش دهد. استفاده از اروزیل علاوه بر بالا بردن ویسکوزیته، به بهبود حس لغزندگی کنترل‌شده، جلوگیری از شره‌کردن و حفظ شکل کرم و ژل در ظرف کمک می‌کند، به‌ویژه در فرمول‌های حاوی روغن‌ها و استرهای سبک.

روغن‌ها، کره ها و استرها: چطور به غلظت و قوام کرم کمک می‌کنند؟

افزایش درصد فاز چرب (روغن‌ها، باترها و استرها) و انتخاب روغن‌های با زنجیره بلند یا نقطه ذوب بالاتر، به‌طور طبیعی ویسکوزیته و حس کرمی محصول را بالا می‌برد. ترکیب باترهایی مثل شی‌باتر و کاکائو با استرهای سبک، این امکان را می‌دهد که هم قوام و ایستایی کرم تقویت شود و هم حس چرب و سنگین کنترل گردد، در حالی که امولسیفایر و غلظت‌دهنده مناسب، شبکه امولسیون را پایدار نگه می‌دارند.

سورفکتانت‌های کمک‌غلظت‌دهنده مثل SLES و SLS در شامپو و مایع دستشویی

در شامپو و مایع دستشویی، سورفکتانت‌های آن‌یونی مانند SLES و SLS علاوه بر شستشو و کف، در حضور آب، بتائین و نمک، می‌توانند ساختارهای میسلی لوله‌ای یا کرمی ایجاد کرده و ویسکوزیته فرمول را به‌طور چشم‌گیری افزایش دهند. طراحی درست نسبت SLES/CAPB/نمک و انتخاب کوسورفکتانت‌های مناسب، این امکان را فراهم می‌کند که بدون استفاده از غلظت‌دهنده‌های پلیمری، به غلظت مطلوب برای شامپو و مایع دستشویی دست پیدا کنید و در عین حال کف و حس شستشوی خوبی حفظ شود.

مواد کاهنده ویسکوزیته مانند سدیم زایلن سولفونات در شوینده‌های مایع

سدیم زایلن سولفونات (SXS / SXS) یک سورفکتانت/هیدروتروپ آن‌یونی است که بیشتر به عنوان «کاهنده ویسکوزیته» و بهبوددهنده حلالیت در فرمول‌های شوینده مایع استفاده می‌شود. افزودن SXS می‌تواند ویسکوزیته فرمول‌های حاوی سورفکتانت‌های غلیظ را کاهش دهد، شفافیت را افزایش دهد، نقطه کدرشدن را پایین بیاورد و امکان تولید شوینده‌های مایع با اکتیو بالا ولی قابل‌پمپاژ و قابل‌ریختن را فراهم کند، بنابراین در کنترل دقیق غلظت و رئولوژی مایع ظرفشویی، مایع دستشویی و شوینده‌های صنعتی بسیار کاربردی است.

ویسکوزیته مناسب برای انواع محصولات آرایشی و شوینده چقدر است؟

اعداد زیر بازه‌های تقریبی‌اند؛ هر برند بسته به بازار هدف، بسته‌بندی و پوزیشنینگ می‌تواند ویسکوزیته را کمی سبک‌تر یا سنگین‌تر انتخاب کند.

• ویسکوزیته مناسب کرم صورت و کرم دست: برای بیشتر کرم‌های صورت و دست، ویسکوزیته در محدوده «متوسط تا زیاد» قرار می‌گیرد؛ معمولاً چیزی در حدود ۱۵٬۰۰۰ تا ۵۰٬۰۰۰ cP که حس کرمی، پوشاننده و نسبتاً سنگین‌تری ایجاد می‌کند، شبیه سس غلیظ تا عسل غلیظ که به‌آرامی حرکت می‌کند. کرم‌های سبک روزانه می‌توانند به محدوده پایین‌تر این بازه نزدیک شوند، در حالی که کرم‌های تغذیه‌کننده شب و دست‌کرم‌های بسیار محافظتی معمولاً ویسکوزیته بالاتری دارند تا حس «باریِر قوی» را به مصرف‌کننده منتقل کنند.
• ویسکوزیته مناسب لوسیون بدن و شیر بدن: لوسیون و شیر بدن معمولاً «کم تا متوسط» ویسکوز هستند؛ حدود ۲٬۰۰۰ تا ۱۵٬۰۰۰ cP، با حسی شبیه سس سالاد غلیظ یا مایع کرمی که به‌راحتی روی پوست می‌لغزد و سریع‌تر از کرم جذب می‌شود. در محصولات مناسب پوست چرب یا هوای گرم، معمولاً ویسکوزیته را به سمت پایین این بازه می‌برند تا حس سبکی و جذب سریع‌تر تقویت شود، در حالی که برای پوست‌های خشک و زمستانی، لوسیون می‌تواند کمی غلیظ‌تر طراحی شود.
• ویسکوزیته مناسب شامپو و شامپو بدن: شامپو و شامپو بدن معمولاً در محدوده «کم تا متوسط رو به بالا» طراحی می‌شوند؛ حدود ۱٬۰۰۰ تا ۵٬۰۰۰ cP برای شامپوهای سبک و تا حدود ۱۰٬۰۰۰ cP برای بافت‌های ژلی و غلیظ‌تر، با حسی شبیه سس نسبتاً غلیظ یا عسل رقیق که به‌خوبی از بطری خارج می‌شود اما خیلی آبکی نیست. در برندهای اقتصادی و خانوادگی، اغلب ویسکوزیته را کمی بالاتر می‌گیرند تا مصرف‌کننده «غلیظ و به‌صرفه بودن» را احساس کند، در حالی که در شامپوهای تخصصی و سالنی، گاهی بافت روان‌تر و حرفه‌ای‌تر ترجیح داده می‌شود.
• ویسکوزیته مناسب ژل شستشوی صورت و فوم شستشو: ژل‌های شستشوی صورت معمولاً در محدوده ۳٬۰۰۰ تا ۱۵٬۰۰۰ cP قرار می‌گیرند؛ یعنی از یک ژل نسبتاً روان تا ژل سفت که به‌صورت نوار از تیوپ خارج می‌شود، چیزی بین عسل رقیق و ژل غلیظ. فوم‌های شستشو (که در بطری‌های فوم‌ساز عرضه می‌شوند) در حالت مایع، ویسکوزیته نزدیک آب یا کمی بالاتر (زیر ۱۰۰ cP) دارند، اما بعد از پمپاژ به صورت کف سبک با بافت بسیار کم‌ویسکوز روی پوست پخش می‌شوند، بنابراین انتخاب ویسکوزیته این دسته کاملاً تابع نوع بسته‌بندی است.
• ویسکوزیته مناسب صابون مایع و مایع دستشویی: برای صابون مایع و مایع دستشوییِ پمپی، ویسکوزیته معمولاً در محدوده ۱٬۰۰۰ تا ۳٬۵۰۰ cP پیشنهاد می‌شود تا محصول هم به‌راحتی از پمپ خارج شود و هم در دست «آبکی و فرّار» نباشد؛ حسی شبیه سس نسبتاً روان تا عسل کمی رقیق. برخی برندها برای ایجاد حس لوکس‌تر و کم‌مصرف‌تر بودن، ویسکوزیته را تا حدود ۵٬۰۰۰ cP بالا می‌برند، اما اگر بیش از حد غلیظ شود، در دیسپنسرهای عمومی و پمپ‌های استاندارد، مشکل پمپ‌نشدن و حبس‌هوا ایجاد می‌کند.